Unitar Turan dövlətinə doğru…

660

Və yaxud bu gün Turan dövlətinin yaradılmasının qarşısında hansı maneələr var?

Bu gün türk dünyasının ən böyük və güclü dövləti Türkiyənin Turan dövlətinin yaradılmasında önəmli rol oynamasının zəruri olduğu hamıya bəllidir. Lakin indi mövcud olan müstəqil türk dövlətləri, o cümlədən Türkiyə bu məsələnin həlli qarşısında olan obyektiv və subyektiv amillərdən asılı olan maneələri aradan qaldıra biləcəkmi?

(Əvvəli ötən sayımızda)

 

Azərbaycanın, eləcə də bütün türklərin düşmənlər üzərində sözün əsil mənasında tam qələbəsi təkcə Azərbaycanın, eləcə də Turan ordusunun hərb meydanındakı qələbəsi ilə, siyasi, diplomatik, ideoloji və s. sahədəki birdəfəlik qələbələrlə təmin edilə bilməz. Çünki düşmənlərimiz daim, durmadan bizim ən zəif nöqtəmizi müəyyən edib, zərbəni ona endirməyə hazırdır. Onların hücuma hazırlığının əsas üsullarından biri də daim bizə şər-böhtan atmaqla başqalarını bizə qarşı qaldırmaqdır. Düşmənlərlə mübarizə ancaq bıçaq sümüyə dirənəndə aparılan kompaniyalarla yox, daim və durmadan aparılmalıdır. Bu sahələrdən biri də informasiya müharibəsidir. Xalqın ağıl, savad, şüur sahibləri, özünü ziyalı hesab edənlər millətə, xalqa, dövlətə düşmənlərimizin atdığı bütün böhtanların yalan olduğunu açıqlayaraq, həqiqət bütün dünya dillərində digər xalqlara çatdırılmalıdır. Əks halda nə vaxtsa biz yenə də düşmənlərlə informasiya müharibəsində 1990-cı illərdəki vəziyyətdə qalmış olarıq. Necə deyərlər, yorulmuş atları güllələyirlər. Durmaq, yerində saymaq məğlubiyyətin başlanğıcı deməkdir.

Turan dövlətinin istər vahid, unitar dövlət formasında, istərsə də federasiya və ya konstitusiyalı federasiya formasında qurulmasından asılı olmayaraq, bu məsələnin əsas şərtlərindən biri də din məsələsinin düzgün həll edilməsidir. Bu gün Türk dünyasının ən böyük və güclü dövləti olan Türkiyənin 83 milyon əhalisinin çox hissəsi islam dininə, həm də onun sünnü cəryanına etiqad edən insanlardan ibarətdir. R.T.Ərdoğan hakimiyyətə gəldikdən sonra Türkiyənin rəsmən dünyəvi dövlət olaraq qalmasına baxmayaraq, Ərdoğanın beynəlxalq miqyasda islam dininin müdafiəçisi kimi çıxış etməsi Türkiyənin daxilində islam dininə etiqad edənlərin sayını çoxaltmaqla yanaşı, islamın mövqeyini də möhkəmlətmişdir. Beynəlxalq meydanda isə xristian ölkələrində islamın qlobal miqyasda təşkilatlanaraq dirçəlməsindən narahat olaraq Türkiyəyə olan münasibətləri gizli və aşkar olaraq pisləşmişdir. Buna xristian ölkələrindən daha çox Səudiyyə Ərəbistanı, İran, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri kimi islam dünyasının liderliyinə iddialı olan ölkələr daha mənfi və sərt reaksiya vermişdir. Bundan başqa da, Ərdoğan Yerusəlimin bir vaxt Osmanlı şəhəri və islamın mərkəzi olduğunu söyləməklə, özünün Türkiyə üçün çox əhəmiyyətli olan tərəfdaşını itirmişdir. Bu o deməkdir ki, beynəlxalq münasibətlərində Türkiyənin ideoloji vasitə kimi islama əsaslanması ona zərərdən başqa heç nə gətirmir. Türkiyənin daxilində də islam dini genişləndiyi miqyasda elmin, texnikanın, müasir həyatın inkişafının əsas elementi olan elmi dünyagörüşü və elmi düşüncəni bir o qədər azaltmaqla cəmiyyətin inkişafını ləngitmiş olur. Keçmiş SSRİ ərazisində yaranan dövlətlərin, Azərbaycan, Qazaxıstan, Türkmənistan, Özbəkistan, Qırğızıstanın əhalisinin müəyyən hissəsi ateist dünyagörüşünə malikdir. Yəni bu ölkələrin əhalisinin islama etiqad edənlərlə ateistlərin nisbəti Türkiyə cəmiyyətində islamçıların ateistlərə olan nisbətinə tərs mütənasibdir. Bütövlükdə isə bu türk dövlətlərində islamın yüzillərlə barışmaz cərəyanları olan sünnü və şiələrin, eləcə də bu ölkələrdə yaşayan xristian və digər dinlərin nümayəndələrinin də mövcud olduğunu nəzərə aldıqda, Turan dövlətinin hər hansı bir formada qurulmasından asılı olmayaraq, elə ilk gündən dini əsaslarla ziddiyyətin mövcud olması labüddür. Hər hansı bir dinin təşkilati mövcudluğu cəmiyyət üzvlərinin iradəsindən asılı olmayraq siyasi məzmun alır və bu təşkilatları idarə edənlərin şəxsi maraqlarının reallaşdırılması, hakimiyyət uğrunda mübarizəsi və s. üçün onların əlində güc elementinə, zor vasitəsinə çevrilir.

Məlumdur ki, cəmiyyətdə mövcud olan ziddiyyətlərin mütləq əksəriyyəti cəmiyyətin iqtisadi sistemindəki ziddiyyətlərdən doğulub, ictimai ziddiyyətlərdə əks olunan ziddiyyətlərdir. Bu ziddiyyətlər arasında antoqonizm yaranaraq toqquşduqda bu ziddiyyətləri öz xeyrinə həll etmək üçün din, bu dini təşkilatların rəhbərlərinin əlində zor vasitəsinə çevrilərək cəmiyyətin sabitliyinin pozulması, toqquşmaların baş verməsinin əsas vasitəsi olur. Hər hansı bir ölkə daxilində dinin təşkilati mövcudluğu varsa, həmin dinin başqa ölkələrdəki daşıyıcılarının vasitəsilə bu ölkəyə hər hansı bir dərəcədə ictimai-iqtisadi müdaxiləsi imkanı mövcud olur. Hər hansı bir dindən dövlətlərarası, millətlərarası, dövlət daxilində milli nifaq salaraq dini şüarlar altında silahlı, hərbi cinayətlər edilməsi haqqında istənilən qədər istər tarixi, istərsə də günümüzdə baş verən hadisə və proseslərdən misal gətirmək mümkündür. Dini şüarlar vasitəsilə pərdələnərək insanlar, dövlətlər, millətlər arasında hansı üsullarla düşmənçilik yaradılması baxımından “Яндекс” saytında yayımlanmış bir xristian jurnalistin yazısı çox maraqlıdır. “Yarımçıq həqiqət ağ yalandan daha təhlükəlidir”, – deyib türk aqilləri. Jurnalist bu yazısında onun əsas məqsədinə çatması üçün çox da əhəmiyyəti olmayan, böhtan atmaq istədiyi obyektin aksiyoma olan müsbət işini qeyd etdikdən sonra biliyi, savadı, yüksək olmayan, məlumatsız adamları aldatmaq üçün sonrakı faktları saxta şəkildə izah etməklə son məqsədini oxucuya necə sırıdığını aydın görmək olar.

Bu xristian jurnalist “Яндекс” saytında yazır: “İstambulda daha bir muzey məscidə çevrildi. Daha bir muzeyə çevrilmiş monastır – Xora (Khora Monastiri) indi məscid elan edilib. Ümid edirəm ki, dünyanın mədəni ictimaiyyətinə bu itkinin özünün həcmi və arxitekturasının əhəmiyyətinə görə nə demək olduğunu izah etməyə ehtiyac yoxdur. Hə, indi giriş pulsuzdur, onlar onu qorumağa söz veriblər… Lakin qoruyacaqlarmı? Böyük sualdır, xüsusilə muzeyə bilet satışından gələn vəsaitin bərpa və qorunma işinə sərf edildiyi nəzərə alınsa, indi bu məqsədə pul ayıracaqlarmı? Yəqin ki, yox. Bu son dərəcə axmaq, şüursuz və tamamilə siyasi qərardır. Bu budur. Oraya getməyə bizim vaxtımız çatmadı. Görəsən bir də oraya getməyə imkan nə vaxt olacaq? Oranın tamamilə xristian mozaikaları və freskaları ilə örtülmüş yerləri nə edəcəklər? Orada necə namaz qılacaqlar?

Suallar çox, cavablar azdır. Ərdoğana dərindən inananlar üçün bu Osmanlı imperiyasının bərpa edilməsinin ilk addımı idi, hansı ki, adəti üzrə Konstantinopolu almaqdan başlayırdı. Bəs bu kilsənin məscidə çevrilməsi adəti haradandır? Siz bütün dünyanı böyük bir məscidə çevirmək istəyirsinizmi? Təəssüf ki, necə ibadət edirsən et – dolların dəyəri aşağı düşmyəcək.

Onlar istəyirlər ki, hər yeri özlərinə oxşatmaq, özləri kimi qəlbsiz, sadə, boş etmək istəyirlər. Bu mümkün deyil. Onlar bunları (freskaları) necə örtəcəklər? Bunları pərdə ilə örtəcəklərmi? Bəs tavanları necə örtəcəklər??? Bu mümkün deyil!!! Bu muzey mirvaridir… Mənim şüurumu qoru, mənə səbr ver, Allah!!

Tarixi irsi hansısa dini qrupa aid etmək olmaz. Və ya heç kəs ona sahib ola, sərəncam verə bilməz. O (tarixi irs – müəllif) bəşəriyyətə məxsusdur. Bir də ümid edirəm ki, Ərdoğan sümürüb doymuş zəli kimi öz ailəsi ilə birlikdə rədd olub gedəcək, onun yerinə gələn adam daha ağıllı, loyal (laqeyd – müəllif) və uzaqgörən olacaq. Necə fikirləşirsiniz, ümid varmı?”

Mən bu yazını bütövlüklə, dəqiq tərcüməsini məqalədə ona görə verirəm ki, oxucular türk düşmənlərinin Türkiyəyə onun dövlət başçısı Ərdoğana qarşı şər və böhtan atmaq, elementar, adi hadisələri, faktları necə şişirdib, saxtalaşdırmaqla beynəlxalq ictimaiyyət arasında dini qarşıdurma yaratdıqlarını əyani olaraq görsünlər. Müəllif başqalarını öz fikirlərinə inandırmaq üçün əvvəlcə etiraf edir ki, hə, giriş pulsuzdur, tarixi abidəni qorumağa söz veriblər. Sonra isə onu qorumağa pul keçiriləcəyini, qorunacağını sual altına qoyub, Xora monastırının məscidə çevrilməsini axmaq, şüursuz və SİYASİ qərar adlandırır. Yazının birinci hissəsindəki söz oyunlarının məqsədi, yəni bunun SİYASİ qərar olduğunu “sübut” etməkdir. Jurnalistin, görəsən, bir də oraya getməyə vaxt və imkan olacaqmı sualına ancaq sualla cavab vermək olar. Yəni Türkiyə və Ərdoğan buraya girişi  sərbəst və pulsuz edib. Sizlərin oraya yenə gələ bilməniz üçün vaxt və imkanı da Türkiyə və Ərdoğan təmin etməlidirmi? Oranın mozaika və freskaları bu binanın məscid kimi fəaliyyəti üçün mozaika və freskaları nə yox etməyə, nə də üstünü örtməyə ehtiyacı yoxdur. Bunlar Allaha ibadət üçün müsəlman rituallarının icra edilməsinə heç bir halda mane olmur. Çünki bütün dünyada olan məscidlərdəki naxışlar şərq, müsəlman yox, şərq mədəniyyətinin inciləri sayılan naxışlar, nadir arxitektura nümunələridir.

Xora monastırında olan mozaika və freskalar da xristian yox, qərb mədəniyyəti və arxitekturasının nadir incillərindəndir. Müsəlmanların necə namaz qıldıqlarını bilmək üçün isə öz ölkəsindəki məscidlərdən birində və ya televiziya verilişlərində, internetdə baxa bilər. Bunun üçün fəryad etməyə ehtiyac yoxdur. Jurnalist, yazının ikinci hissəsində nümayiş etdirdiyi saxta fəryadlarının əsil mahiyyətini isə “bu Osmanlı imperiyasının bərpa edilməsinin ilk addımı idi, hansı ki, adəti üzrə Konstantinopolu almaqdan başlayırdı” – cümləsi ilə ortaya qoyur. Yəni jurnalistin əsas qorxusu, məqsədi heç də Xora monastırının məscid kimi istifadə edilməsi deyil, digər millətləri türk milli intibahının yeni mərhələsinin başlanması, türklərin vahid dövlət halında birləşib yenilməz gücə çevriləcəyindən və türk düşmənlərinin türkləri əsarətdə saxlayaraq vəhşicəsinə zülm və istismara məruz qoya bilməyə­cəkləri üçün edilən xəbərdarlıqdır. Sonra isə jurnalist islam necə sülhpərvər və dözümlü dindir, siz dünyanı böyük bir məscidə “çevirmək istəyirsinizmi?” – sualları ardınca “bizim mədəni irsimiz məhv edilir” və ardınca “necə ibadət edirsən et – dolların dəyəri dəyişməyəcək” deməsi bunlara aydınlıq gətirməyi labüd edir.

(Ardı var)

 

Şapur QASİMİ

***

 

(Əvvəli ötən sayımızda)

Birincisi, əhalisi müsəlman olan İraq, Liviya, Livan, Suriya ölkələrinin nəinki tarixi, mədəni irsini, hətta bugünkü yaşayış evlərindən tutmuş bütün şəhərlərini xarabalığa çevirib, insanlarını qətliama məruz qoyub, milyonlarla müsəlmanları yurdlarından didərgin salan siz xristianlar deyilmisiz? Dünyanın bütün xalqlarını inzibati, iqtisadi əsarətə almağa, öz quluna çevirməyə çalışan ABŞ, Çin, Rusiya, Fransa və s. müsəlman dövlətləridirmi? Müsəlmanların peyğəmbərini, bu gün dünya türklərinin Atatürkünə çevrilmiş Ərdoğanın karikaturasını fransa jurnalında çap etdirən Makron müsəlmandırmı? Əlbəttə ki, ibadətlə dolların qiyməti düşən deyil. Lakin müsəlman ölkələrini, onların iqtisadiyyatını dağıtmaqla, maddi sərvətlərini talayıb, müftə, su qiymətinə öz ölkələrinizə daşımaqla həmin ölkələrdə dolların qiymətini süni şəkildə qaldıran siz xristianlar deyilmisiniz?

Bu gün türkiyənin Qara və Aralıq dənizlərində onun bütün beynəlxalq normalara uyğun haqqı çatan faydalı qazıntılara sahib olduğu tərzdə, Türkiyənin iqtisadi-ictimai cəhətdən güclənməsinə və deməli dolların da Türkiyədə aşağı düşməsinə səbəb olacağını bildiyinizə görə Türkiyə əleyhinə xristianlı müsəlmanlı hərbi koalisiya qurmamısınızmı?

Dünyanın başqa türkləri kimi Türkiyə türkləri ilə eyni millət olan azərbaycan türklərinin torpaqlarını işğal edib, yaşayış binaları da daxil olmaqla bir ədəd belə tarixi, mədəni irsinə aid olan tikilini salamat qoymayan, Xocalı, Qaradağlı Meşəli yaşayış məntəqələrində türklərə qarşı soyqırımı törədən ermənilər müsəlmandırmı? Azərbaycan ərazilərini işğal etdikdən sonra orada olan müsəlman məscidlərini pis günə salıb onların içərisində donuz saxlayan xristian ermənilər deyilmi?

Jurnalist yazır: “Bu muzey mirvaridir… Mənim şüurumu qoru, mənə səbr ver. Allah!!” Düzdür, Xora monastırı mirvaridir. Məhz buna görə də İstambulda türklər onu uçurmayıb, əksinə göz-bəbəyi kimi indiyədək qoruyub saxlayıb, ondan təyinatı üzrə, yəni həm sizə, həm də müsəlmanlara məxsus olan Allaha ibadət edirlər. Bu həm də o deməkdir ki, ibadət edən müsəlmanlar Xora tarixi abidəsinin qorunmasına, bərpasına bilet satışından on dəfələrlə çox vəsait sərf edəcəklər. Sənin Allaha müraciətinə gəldikdə isə, əgər Allah varsa və ədalətlidirsə sənin hiylə və böhtanla dolu şüurunu qorumaq yox, onu normal sivil və obyektiv düşünən insan şüuru ilə əvəz etməlidir. Əgər Allah varsa sənin kimilərə belə yırtıcı, şüur veribsə, onda ona xristian və ya müsəlman qaydasında ibadət etməkdən asılı olmayaraq şüurunuz dəyişməyəcək. Məhz siz xristianlar dünyanı iki dəfə xarabalığa çevirdiyiniz iki dünya müharibəsi kimi, bu dəfə artıq yer üzündə bütün sivil bəşəriyyəti məhv edəcək üçüncü dünya müharibəsinə rəvac verəcəksiniz. Bunun günahı da artıq nə mövcud olan, nə mövcud olmayan Allahda, eləcə də Türkiyədə, Ərdoğanda yox, məhz sizlərdə olacaq.

Hələ 500 il öncə dahi Azərbaycan şairi Məhəmməd Füzuli yazırdı ki: “Min dualar qıldım xaliqin dərgahına, duadan hasil olmaz muradım, mən duanı neylərəm? Ancaq dahi Füzulinin məsləhətinə qulaq asıb Xora abidəsində Allaha ibadət edənlərin xristian və ya müsəlman adəti ilə dua etməsini şər və böhtanla, siyasiləşdirmədən özün gördüklərini obyektiv, digər dahi Azərbaycan şairi Mirzə Ələkbər Sabir demişkən – “Pisi pis, yaxşını yaxşı, düzü hamvar” – yazsan Allahdan şüurunun qorunmasını və sənə səbr verilməsini dilənməyinə heç bir ehtiyac qalmaz.

Jurnalist sonra yazır ki, tarixi irsi hansısa dini qrupa aid etmək olmaz. O bəşəriyyətə məxsusdur. Heç kəs ona sahib ola, sərəncam verə bilməz. Tamamilə düzdür. Məhz Xora abidəsi bəşəriyyətə məxsus olduğu və müsəlmanlar da bəşəriyyətin ayrılmaz tərkib hissəsi olduğundan orada ancaq Allaha ibadət edirlər və ona sahiblik hüququna (məhv etmək, satmaq, bağışlamaq) hüququna iddia belə etmirlər. Xora tarixi abidəsi Türkiyə dövlətinin ərazisində yerləşən ictimai mülkiyyət statusunda olan mülkiyyətidir və Türkiyə dövləti bu statusa uyğun onu pulsuz olaraq ibadət və ziyarət etmək üçün dinindən, milliyyətindən, cinsindən, irqindən və s. asılı olmayaraq bütün bəşəriyytəin istifadəsinə vermişdir. Sərəncam məsələsinə gəldikdə isə Ərdoğanın Türkiyə dövlətinin rəhbəri kimi Türkiyə dövlətinə məxsus olan ictimai mülkiyytəin qorunması, bərpa edilməsi və ondan istifadə üzrə Türkiyə dövləti qanunlarına uyğun sərəncam vermək hüququna malikdir. Bu bütün iqtisadi-ictimai xarakterli, Türkiyə qanunvericiliyində dövlət başçısının səlahiyyətinə daxil olan məsələlərə aiddir. Sonda çarəsiz qalan jurnalist Ərdoğanın ailəsi ilə birlikdə “rədd” olub getməsini, onun yerinə gələcək adamın ondan daha ağıllı, loyal (biganə), uzaqgörən olmasını arzulayaraq bizdən soruşur: “Necə fikirləşirsiniz, ümid varmı?” Mən xristian jurnalistin bu arzusu və sualına düzgün cavab tapmaq üçün 100 (yüz) nəfərdən onun bu sual və arzusuna münasibətlərini bildirməyi xahiş etdim ki, cavab mənim subyektiv fikrim olmayıb insanların ümumi rəyini ifadə etsin. Bu məhdud sorğuda 52 nəfər azərbaycan türkü, 16 nəfər talış, 14 nəfər rus, 5 nəfər ləzgi, 4 nəfər avar, 4 nəfər erməni nəsilli, 3 nəfər yəhudi, 2 nəfər ad və familiyasını dəiyşib Bakıda yaşayan erməni iştirak etmişdir. Rəyi soruşulanların hamısı Ərdoğan və onun ailə üzvlərinə uzun ömür, can sağlığı, xoşbəxt həyat arzulamaqla bərabər qocalıq səbəbindən iş qüvvəsini itirənə qədər Türkiyəyə rəhbərlik etməsini arzu etdiklərini bildirdilər”.

Ərdoğandan sonra onun yerini tutacaq adamı necə görmək istədiklərini soruşduqda isə, əlbəttə ki, sonra gələn adamın daha ağıllı və uzaqgörən, lakin onuntək cəsarətli, qətiyyətli olmasını arzu etdiklərini bildirdilər.

Niyə daha ağıllı və uzaqgörən dövlət başçısının olmasını arzuladıqlarını soruşduqda isə: “Bu inkişafın tələbidir. Həyat inkişaf etdikcə təkcə texnikanı deyil, cəmiyyəti də idarə etmək üçün daha çox ağıl, bilik, uzaqgörənlik tələb olunur” – cavabını verdilər.

Jurnalistin son sualı olan: “Necə fikirləşirsiniz, ümid varmı?” – sualına isə sorğuda iştirak edənlərin cavablarını ümumiləşdirərək ancaq bir cavab vermək olar, – məkirli arzuların reallaşmadan ürəyində qalsın!

Konfederasiya, federasiya və ya vahid, unitar dövlət formasında yaradılan Turan dövlətində din və ona münasibət elə qurulmalıdır ki, hər bir vətəndaşın vicdan azadlığının (dini etiqad hüququnun) real təmin edilməsi ilə yanaşı, eyni zamanda dinin dövlət, cəmiyyət daxilində siyasi qüvvəyə, zor vasitəsinə çevrilməsi imkanının ehtimalı sıfıra bərabər olsun. Buna ancaq dinin təşkilati mövcudluğunun ləğv edilməsi ilə nail olmaq olar. Dinin yaranması prosesinin tarixini və inkişafını izlədikdə onun fəlsəfi düşüncədən siyasi vasitəyə çevrilməsi səbəblərini çox aydın görmək olur. Bizə məlum olan tarixi faktlardan görünür ki, hələ bir neçə min il öncədə insanların təbiət və cəmiyyətdə baş verən müxtəlif fiziki, kimyəvi, bioloji, ictimai və s. təbii proseslərin məzmun və mahiyyətini dərk etmək yolunda zaman-zaman öz dövrünün qabaqcıl insanlarının şüur və bilik səviyyəsinə uyğun olaraq yaratdıqları ibtidai fəlsəfi sistemlər mövcud olmuşdur. Bəşər cəmiyyəti inkişaf etdikcə onlardan bir hissəsi insanların yeni tələbatlarına, həyat tərzinə, insanların növbəti inkişaf pilləsindəki şüur səviyyəsinə uyğun olmadığından aradan çıxmış, bəziləri isə əvvəlki düşüncə, fəlsəfi sistemlərə yeni çalarlar əlavə edilməklə yeni məzmun alaraq müxtəlif insan qrupları, millətlər arasında təqlidçilik, maddi, mənəvi maraqlar, eləcə də zor əsasında genişlənərək müxtəlif dini sistemlər şəklində formalaşmışdır. Cəmiyyətin müəyyən inkişaf dövründə, əsasən də dövlət mexanizmi meydana gəldikdən sonra isə şəxsi, milli, dövlət maraqlarını reallaşdırmaq, başqa xalqları əsarət altına almaq, onları idarə etmək üçün ideoloji, siyasi vasitəyə, silaha çevrilmişdir. Yəni, dinin təşkilati mövcudluğu insanın şəxsi əqidəsinin mövcudluğunun, vicdan azadlığının təmin edilməsinin zəruriliyindən deyil, dinin başqaları üzərində mənəvi, hüquqi, iqtisadi, psixoloji və s. hökmranlığının təmin edilməsi üçün ideoloji, siyasi vasitə kimi istifadə edilməsi zərurətindən irəli gəlir. Çox təəssüf ki, bu gün də bütün dinlər onu bu məqsədlə istifadə edənlərin əlində xalqlar, millətlər, hətta dövlətlər arasında düşmənçilik yaratmaq vasitəsi kimi çox aktiv olaraq istifadə edilir. Bunun mahiyyətini anlamaq üçün təkcə tarixdə xristianlar tərəfindən başqa millətləri əsarət altına almaq məqsədilə təşkil etdikləri xaç yüyürüşləri, ərəblərin islam dinini qəbul etdirmək adı ilə başqa millətlərin üzərinə təşkil etdikləri qanlı işğalçı müharibələri xatırlamaqla bərabər ermənilərin bir sıra xristian ölkələrin xristian həmrəyliyi adı altında köməyi ilə Azərbaycana qarşı 30 ildən artıq davam edən işğalçılıq müharibəsi, eləcə də İranın fars şovinizminin “şiəliyi” müdafiə şüarı ilə başqa millətlərə qarşı silahlı təcavüzünə baxmaq yetərlidir. Hər bir dövlətin daxilində dinin təşkilati mövcudluğunu reallığa çevirən iki əsas səbəb var. bunlardan biri cəmiyyətin iqtisadi-ictimai quruluşundakı naqisliklərdən yaranan ziddiyyətləri cəmiyyətin aparıcı qüvvələrinin mənafeinə uyğun olaraq kütləni tabe və müti vəziyyətdə saxlamaq üçün dinin təşkilati mövcudluğunun zəruri amillərdən biri olması, digəri bunu mümkün edən isə, cəmiyyət üzvlərinin mütləq çoxluğunun ictimai və elmi şüurunun aşağı səviyyədə olmasıdır. Cəmiyyətdə bütün insanların hamısının elmi-fəlsəfi şüur səviyyəsi heç bir zaman eyni səviyyədə ola bilməz və bu təbii, obyektiv reallıqdır. Məhz bu təbii, obyektiv reallıq cəmiyyətdə hər bir şəxsin dini etiqad, yəni vicdan fikir, söz azadlığı hüququnun təmin edilməsini zəruri edir ki, bu da öz növbəsində bütün dinlərin cəmiyyətdə mövcudluğu hüququnun təmin edilməsini labüd edir. Bu gün dünyada elə bir ölkə yoxdur ki, orada vətəndaşların etnik tərkibi ancaq bir millətin nümayəndələrindən və eyni zamanda bir dinə etiqad edən vətəndaşlardan ibarət olsun.

Buna görə də cəmiyyətdə hər hansı bir dini əsaslar üzərində qurulmuş dövlət bütün vətəndaşların vicdan azadlığı hüququnu eyni səviyyədə qoruya bilməz. Bundan başqa onun iqtisadi-ictimai sistemi cəmiyyətin inkişafının bu günkü tələblərinə cavab verə bilməməsilə yanaşı, cəmiyytəin gələcək inkişafını da təmin edə bilməz. İran və Səudiyyə Ərəbistanı kimi dini əsaslarda qurulmuş dövlətlərdə vətəndaşlar iqtisadi, hüquqi, ideoloji əsaslarla islam dini, onun müxtəlif cərəyanları çərçivəsində məhdudlaşdırılır. Bu tipli ölkələrdə vətəndaşların nə vicdan azadlığının, nə də ümumbəşəri, dünyəvi insan hüquqlarının təmin edilə bilməsindən söhbət belə gedə bilməz. Belə ki, belə ölkələrin qanunları, ümumilikdə hüquq sistemi hər hansı bir dinin konkret cərəyanının doqmalarının çərçivəsində müəyyən edilərək başqa dinlərin daşıyıcılarının və dünyəvi dəyərlərinin tələblərini ödəmək qabiliyyətinə malik ola bilməz. Bu gün dünyada əhalisinin əsas hissəsi xristian və ya müsəlman olan ölkələrdə dövlət sistemi dünyəvi əsaslarda qurularaq vətəndaşların vicdan azadlığı hüququ dövlətin anayasası və qanunlarında təsbit olunsa da, bu hüququn icra prosesinin idarə edilməsi əsas hissəsi dini təşkilatlar vasitəsilə həyata keçirilir. Yəni, cəmiyyətdə müxtəlif dinlərin mövcudluğundan irəli gələn bu prosesləri dövlət bilavasitə qanun vasitəsilə deyil, təşkilatlanmış dini qurumlar vasitəsilə həyata keçirilir. Məhz bu amil cəmiyyətdə dinin siyasi, ideoloji vasitəyə, silaha çevirmiş olur. Dinlərin cəmiyyətdə təşkilatlanmış formada idarə edilməsi ən çox iqtisadi-ictimai sistemlərində əsaslı, çoxsaylı naqisliklər olan dövlətlərdə yaranan müxtəlif narazılıqları dini təşkilatlar vasitəsilə nizamlanması asan olduğundan hakimiyyət bu idarəetmə üsuluna üstünlük verirlər. Məsələn yüz il öncə Rusiyada (SSRİ) bolşeviklərin Leninin nəzəriyyəsi və başçılığı ilə yaratdıqları Dövlət quldarlığı iqtisadi-ictimai quruluşunda bu quruluşun mahiyyət və xarakterinə uyğun din də yaradılmışdı. Bu din partiyanı allah, Lenini onun peyğəmbəri, partiyanın baş katibi imamı, guya gələcək nəsillər üçün quracaqları “kommunizm” quruluşunu isə din xadimlərinin insanlara vəd etdiyi cənnət anlayışıyla bir məzmunda izah etməklə və həm də Marksın elmi sosializm nəzəriyyəsinin əsas elementlərini Leninin dövlət quldarlığı və dövlət feodalizmi olan “Hərbi kommunizm” və “НЭП” (Yeni iqtisadi siyasət) nəzəriyyələrinin elementləri ilə əvəz etməklə Marksizm nəzəriyyəsini saxtalaşdıraraq “Marksizm-Leninizm” adı altında materializm örtüklü yeni idealist bir din yaratmış oldular. Bolşeviklər özlərinin yaratdığı bu mürtəce idealist dinin maneəsiz, total şəkildə yayılması üçün cəmiyyətdə bütün başqa dinlərin nəinki təşkilati, eləcə də fərdi mövcudluğuna çox ciddi hüquqi, inzibati qadağalar qoydular.

Bolşeviklərin “Marksizm-Leninizm” adı altında, əslində isə Marksizmlə daban-dabana zidd olan Leninizm dininin Marksizmə heç bir dəxli olmadığını çox qısa şəkildə iki faktla sübut etmək mümkündür. Marksın məşhur “Din xalq üçün tiryəkdir” ifadəsi Marksın dinin mahiyyətinə olan münasibəti tamamilə konkret, aydın və birmənalı ifadə edir. Bu cümlədən sonra Marksizmə hətta bələd olmayanlar belə hansısa mövcud olan və ya ondan sonra yaradılan dinin Marksizmlə əlaqəli olduğunu düşünməsi ancaq sadəlövhlük ola bilər. Bolşeviklər də nəinki sadəlövh kütlələrin, eləcə də müxtəlif sahələrdə elmi biliyə malik olub Marksizmin mahiyyətinə anlaya bilməyənləri Leninin yeni yaratdığı dinə Leninlə birgə Marksın da şərik olduğuna inandıra bilmişlər. Bunu Stalinin bir ifadəsindən də aydın görmək olur. Stalin yazır; – “Marksizm – bu sinfi dindir. Marksizmlə əlaqəli olmaq istəyirsənsə eyni zamanda kütlə ilə, siniflərlə əlaqəli ol… Biz Leninçiyik. Biz özümüz üçün nə yazırıqsa – bu xalq üçün mütləqdir. Bu onun üçün (xalq üçün – müəllif) inam simvoludur”. Stalin burada hər bir ictimai-iqtisdai elmin cəmiyyətlə əlaqəsi olduğu kimi Marksizmin də kütlə ilə, siniflərlə əlaqəsi olduğunu şüar kimi elan etdikdən sonra bolşeviklərin yaratdığı dinin müəllifi kim olduğunu; – “Biz Leninçiyik. Biz özümüz üçün nə yazırıqsa xalq üçün mütləqdir… inam simvoludur” sözləri bu günə qədər mövcud olan bütün dinlərlə Leninin yaratdığı dinin həm mahiyyətinin, həm də kütlələrə zor vasitəsilə qəbul etdirilməsi baxımından eyni olduğunu aydın şəkildə sübut edir. Vaxtilə avropalıların xaç yüyürüşü, ərəblərin “islam” yüyürüşü, leninçilərin “kommunizm” yüyürüşü dövründə saysız hesabsız tökülən qanlar, bəşəriyyətə qarşı edilən cinayətlər bu dinlərin eyni mahiyyətini sübut edir.

Lakin bir müddət sonra iqtisadi-ictimai, o cümlədən ideoloji sistemin mütləq səviyyədə mərkəzləşdirilmiş belə bir cəmiyyətdə vicdan azadlığının, yəni müxtəlif dinlərin cəmiyyətdə mövcudluğunun real obyektivlik olması və bundan öz məqsədləri üçün istifadə etməyin mümkün olduğunu dərk etməsi bolşevikləri bir neçə əsas dinlərin müxtəlif vasitələrlə məhdudlaşdırılan, həm də onların idarəetmə və nəzarətin həyata keçirilməsini asanlaşdıran fərdi və təşkilati mövcudluğuna icazə verməyə sövq etdi. Onların dinin təşkilati mövcudluğuna icazə verməsi heç də bolşeviklərin vətəndaşların fərdi vicdan azadlığını tanımasından irəli gəlmirdi. Çünki, vətəndaşların fərdi vicdan azadlığının həyata keçirilməsinin bütün incəliklərinin nizamlanması dövlətin qanunvericiliyində əks olunduğu halda dinin təşkilati mövcudluğuna heç bir ehtiyac qalmır. Dinin təşkilati mövcudluğuna icazə verilməsi din amilindən dövlətin həm daxili, həm də xarici siyasətində siyasi və ideoloji vasitə, silah kimi istifadə etmək imkanını yaratması səbəbindən irəli gəlir.

Bu barədə Fransa imperatoru Napoleon Bonapart özünün “Generalın gündəliyi”ndə dinin mahiyyətini qiymətləndirməsini belə ifadə edir; “İisus öldükdən sonra Romada olan siyasi qruplaşma dinin xalqı idarə etmək üçün bir vasitə olduğunu gördü. Beləliklə onlar İisusu allah dərəcəsində diriltdilər və o allahın özünün bir hissəsinə çevrildi”. Bu fikri Əziz Nesin də özünəməxsus şəkildə ifadə etmişdir; “Dünyadakı ən karlı ticarət, din ticarətidir. Sərmayəsi yalan, müştərisi cahildir”.

Turan dövlətinin Konfederasiya, Federasiya və ya vahid, unitar dövlət formasında yaradılmasından asılı olmayaraq dinin ancaq fərdi mövcudluğunun, yəni hər bir vətəndaşın fərdi vicdan azadlığının təmin edilməsi olaraq ayrı-ayrı dini qurumlar vasitəsilə deyil birbaşa qanunlarla qorunması cəmiyyətdə mövcud olan müxtəlif din daşıyıcıları arasında məqsədli şəkildə nifaq salmaq, dindən siyasi, ideoloji zor tətbiqi vasitəsi kimi istifadə edilməsi imkanını qapatmış olar. Bununla da Turan daxilində nəinki müxtəlif dinlərin daşıyıcıları olan türklər arasında, hətta digər millətlərdən olub müxtəlif din daşıyıcıları olan insanlarla türklər arasında dini zəmində hər hansı bir nifaq salınması ehtimalı sıfıra endirilmiş olar. Bu Turan dövləti quruculuğunun qarşısında mövcud olan ən mühüm maneələrdən biri olan din məsələsinin ən optimal, səmərəli həlli yoludur. Dövlət sisteminin bütün fəaliyyəti isə elmi əsaslar üzərində qurulmalıdır.

 

Şapur Qasimi

 

04.11.2020

Tel.: +99455 522 36 15