Buzlaqlar əriyir, Sibir istiləşir, cənub bölgələr isə quraqlaşır — Putin Rusiyanın iqlim problemlərini anlayır, amma…

306
MOSCOW, RUSSIA - NOVEMBER 6, 2020: Russia's President Vladimir Putin holds a video conference meeting with permanent members of the Russian Security Council at the Moscow Kremlin. Alexei Nikolsky/Russian Presidential Press and Information Office/TASS Россия. Москва. Президент России Владимир Путин в Кремле во время совещания с постоянными членами Совета безопасности РФ в режиме видеоконференции. Алексей Никольский/пресс-служба президента РФ/ТАСС

İndi Moskvada qar yağır, amma bu ilin payızı orada ən isti payız oldu. Bu arada, peyvəndlərin meydana çıxması və onlarla birlikdə COVID-19 böhranının sona çatma ehtimalı ilə, iqlim dəyişikliyinə görə qlobal mübahisələr yenidən başladı – bu dəfə xüsusi bir geosiyasi çalarlarla.

Müxtəlif fikirlərə görə, iqlim dəyişikliyi təbiətin Rusiya Qərb ölkələri qarşısında hədiyyə etdiyi təhlükəli  üstünlükdür. Məsələn, bu görüşün tərəfdarları son zamanlarda “The New York Times” qəzetinin Moskvanın “iqlim böhranında qalib gələcəyini” təxmin edən araşdırmalar apardılar. Və qəzetin ortağı “ProPublica”, Rusiyanın “istiləşən dünyada dominant olacağı” barədə xəbərdarlıq etdi.

Bu həyəcanlı xəbərlər Putinin ürəyi üçün məlhəmdir. Bizə deyilir ki, Rusiyanın bütün şərqində “vəhşi meşələr, bataqlıqlar və çöllər soya, qarğıdalı və buğdanın yetişdirildiyi düzənlikli düzbucaqlılara çevrilir”. Ancaq bu, Rusiyanın 2080-ci ilə qədər Sibirdə “beş milyon kvadrat kilometrdən çox ərazinin kənd təsərrüfatına yararlı olacağı və bunun nəticəsində bəzi yerlərdə Rusiyanın iqlim miqrantlarını qida ilə təmin etmə qabiliyyətinin doqquz dəfə böyüyə biləcəyi” ilə müqayisədə xırda bir şeydir.

Əlbəttə, bunun içində bir çox həqiqət var. Rusiyanın soyuq şimal bölgələri, Putinin ölkəni aqrar supergücə çevirmə qərarı ilə (artıq dünyanın ən böyük taxıl ixracatçısı oldu) əkinçilik və heyvandarlıq üçün daha uyğun hala gələcək.

Arktik buz Uzaq Şimalda əridikcə yeni ticarət dəniz yolları açılır – Şimal Buzlu Okean Çindən Şimali Amerikaya açar yol olacaq – qaz və neft yataqlarının istismarı üçün yeni imkanlar meydana çıxır və ən əsası yeni balıq ehtiyatları meydana çıxır.

Ancaq problem bundadır ki, iqlim dəyişikliyi nə qədərr gətirirsə o qədər də götürür.

Yeni əkinçilik ərazilərini yaradan eyni istiləşmə “çörəkli əraziləri” quraq bölgələrə çevirir. Məsələn, cənub Krasnodar diyarında taxıl istehsalı artıq 30% azalıb.

Əlbətdə ki, iqtisadiyyatın “üzünü Sibirə tərəf çevirəcəyini” deyə bilərik, ancaq infrastruktur cənubda və qərbdədir, bütün bu milyonlarla kvadrat kilometr yeni əkinçilik ərazilərindən faydalanmaq üçün böyük investisiyalara ehtiyac olacaq.

Bundan əlavə, ehtiyatlı “qlobal istiləşmə” ifadəsi “iqlim dəyişikliyi” nin gözlənilməz və vəhşicəsinə gerçəkliyini gizlədir.

Təkcə bu il Sibirdə misli görünməmiş meşə yanğınları, Kamçatka sahillərində zərərli çiçək açan yosunlar səbəbindən dəniz heyvanlarının kütləvi ölümü və noyabr ayında Rusiyanın Uzaq Şərq bölgəsinə güclü zərbə vuran qəribə buz fırtınası oldu və 150.000-dən çox insan demək olar ki, bir həftə işıq və istilik olmadan yaşadı.

Buzlaqların əriməsi səbəbindən bütün şəhərlər dənizə sürüşmə və ya palçıqda boğulma riski altındadır. Rusiyada buzlaqlar zonası ölkə ərazisinin təxminən üçdə ikisini təşkil edir və ölkənin ÜDM-in demək olar ki yarısını təşkil edən ən vacib neft və qaz istehsal edən bölgələri əhatə edir. Buzlaqlar əridikcə binalar, boru kəmərləri, yollar və dəmir yolları bataqlıqlarda batacaq və çökəcək. Uzaq  Şərq və Arktikanın inkişaf nazirinin müavini vəzifəsini icra edən Aleksandr Krutikovun fikrincə, iqlim dəyişikliyindən bu cür ziyan Rusiyaya 9 trilyon rubla başa gələcək.

Yolları olmayan seyrək bir ərazi əkin üçün yararlı hala gələrkən, Çin, Vyetnam, Koreya və Əfqanıstan da daxil olmaqla cənubdan milyonlarla iqlim miqrantının bura axın edəcəyi və yeni evlərini tapa biləcəyi barədə fərziyyələr var.

Bütün bunlar çox yaxşıdır, amma Moskvanın bu milyonlarla miqranta ehtiyacı varmı? İqtisadi məntiq bu zəhmətkeş və əzabkeş kütlələri qəbul etməkdə israrlıdır, lakin siyasətin öz məntiqi var. Rusiya milyonlarla Orta Asiya əmək miqrantından çox asılı olmasına baxmayaraq, onlar daimi sakin deyil, müvəqqəti işçilərdir. Bir çox rusiyalı Asiyadan milyonlarla miqrantın köçürülməsi fikrini bəyənməyəcək.

Putin özü iqlim dəyişikliyinə həyəcansız baxır. Rusiya iqtisadiyyatını və infrastrukturunu dəyişdirmək mahiyyəti daşıyan mənfur milli layihələrində bu problemi praktik olaraq görməməzlikdən gəldi.

Ancaq bu problem ondan asılı olmayan səbəblərə görə təkrar-təkrar ortaya çıxır. Hesablama Palatasına görə, bu məsələ 2030-cu ildə Rusiyaya ÜDM-nin 2-3 faizinə başa gələcək. Baş nazir Mixail Mişustin və keçmiş baş nazir Dmitri Medvedev dəfələrlə bu məsələlərin yeni yanaşma tələb etdiyini söylədilər.

Yerləşmə mövqeyinə görə Rusiyanın şimalı ümumiyyətlə dünyadan iki dəfə daha sürətli istiləşir və bu özünü ekstremal hava hadisələrində göstərir.

Rusiya atmosferə istixana qazı tullantılarına görə dünyada dördüncü yerdədir və yalnız Çin, Hindistan və ABŞ-dan geri qalır. Keçən oktyabr ayında nəhayət ki, qlobal istiliyin tənzimlənməsi öhdəliyi olan Paris Sazişini təsdiqlədi və 2021-ci ilin yazına rus hökuməti iqlim dəyişikliyi ilə mübarizə və uyğunlaşma üçün milli fəaliyyət planı yayımladı. Düzdür, bu çox məhdud plandır.

Rusiya Federasiyası Təhlükəsizlik Şurasının ekoloji təhlükəsizlik üzrə Komissiyasının 2021-ci ildə daha çox iclas keçirmək niyyətində olması yaxşı əlamətidir. Axı nəsə təhlükəsizlik məsələsinə çevrildikdə, Putin buna əhəmiyyət verməyə başlayır.

Tərcümə etdi: Ülviyyə Şükürova