Bir ömrü yaşatmaq üçün…

129

(Professor Məcid İsmixanovun 80 illiyinə)

 Telefonum zəng çaldı, götürdüm, səs mənə tanış gəldi, bəlkə də heç zaman da­­­nışmadığım tanışımın idi və bu “heç zamana” təəssüfləndim: bu da bir soyuqluq əla­­­mətiydi – gizlətməyə hacət yoxdur, sonra da yaşlı nəsil gənclərdən gileylənir, ge­­dib “atalar və oğullar” gerçəkliyinə çıxırıq. Biz nəsil belə doğulmamışıq, axı. Bəs səbəb nədir? Başlıcası qayğılarımızın günbəgün başımız üstündə asılmasıdır. Gü­­­man bu da keçib gedəcək: həmişə bu məsələyə nikbin baxmışam, görünür, qə­­­fil zən­­gə reaksiya verməyim belə bir inamın məntiqiymiş.

– Salam, Məcid müəl­lim. ­­– Onu qabaqladım. O isə bir qədər tərəddüddən son­ra dedi:

– Allahverdi müəllim, gözləməzdim Siz səsimi tanıyasız. – Azca susdu, gü­man elədim ki, bu səs Məcid müəllimi ani olaraq ötən on illərin xatirəsinə, ötən əs­rin 60-cı illərinə aparmışdır. Hər ikimizi cüzi kurs fərqiylə keçmiş məşhur Azər­bay­­can Pe­­daqoji İnstitutunda təhsil aldığımız illərə qaytarmışdır. Əslində, mən də o nos­tal­ji hissləri yaşadım.

… Mən 1959-1964-cü illəri (eləcə də Məcid İsmixanov) APİ-nin Bakıxa­nov­ kü­­çəsində yerləşən məşhur yataqxanasında qalırdım. Tələbələr – bizlər, hər gün, hər saat gö­­rü­şürdük, ünsiyyətdə olurduq. Maraqlı söhbətləri, elmi mübahisələri, mü­­za­ki­rə­lə­­ri bir yerdə aparırdıq, heç vaxt sərt məqamları bir-birimizə rəva gör­mür­dük. Ax­şam­­lar yataqxananın bağçalı, ağaclı həyətində gəzişir, kiçicik futbol mey­dan­­ça­sın­da futbol oynayan yoldaşlarımıza azarkeşlik edirdik. Yalnız meydançanın or­tasın­dan keçən tramvay xətti və onun üzərində yırğalanan tramvay oyunu dayan­dı­rırdı. Bu gün ən qədim və dünyanın ən möhtəşəm şəhərlərində qorunub saxla­nı­lan tram­vay nəqliyyat vasitəsi yadigardır, bizim başbilən rəsmilərimiz tramvayları məhv et­di­­lər, xəcalət çəkmədilər də… Nə yaxşı insanların, xüsusilə, ziyalıların xati­rə­­lərinə mü­­daxilədən çəkindilər, yoxsa dünənimizdə qalan o insanları, müəllimləri­m­i­zi, pe­da­­qoq – alimlərimizi elmin gücü ilə unutdurardılar.

Məcid İsmixanovla söhbət edərkən ali məktəb müəllimlərimizi, profes­sor­la­rı, elm xadimlərimizi, öncə qayğıkeş müdrikləri hafizəmə gətirdim, kimlər idi bu si­­­malar? Əhməd Seyidov, Mərdan Muradxanov, İsfəndiyar Vəlixanlı, Cəfər İbrahi­mov, Şövqi Ağayev, Ağamməd Abdullayev, Əbdüləzəl Dəmirçizadə, Əkbər Bay­­­ra­mov, Əbdül Əlizadə, Əhəd Hüseynov… Onlar haqq dünyalarına qovuşsalar da tə­lə­bələrinin yaddaşında əbədiləşmişlər, Allah onların qəbrini nurla doldursun.

… Bir gün “Azərbaycan gəncləri” qəzetində “İki bilet” məqaləsi çıxmışdı, im­­­za­sı APİ-nin tələbəsi Məcid İsmixanov idi. Sensasiya doğurmuşdu, qoyulan mə­sə­­­lə­­nin tərbiyəvi cəhəti: gənclərin saflığı, əqidəsi, düzgünlüyü və s. Xüsusilə, trol­ley­­bus və tramvay sürücüləri arasında. Nə idi səbəb?

Tələbə Məcid İsmixanov trolleybusla instituta gedərkən basabasda bilet al­ma­­­ğa imkanı olmur. O vaxt həm tramvayda, həm də trolleybusda bilet verən bir nə­­­fər olurdu, qiyməti 2-3 qəpik arasında. Səhərisi Məcid məhz həmin trolleybusa mi­­nir və iki bilet alır, pulun qalığını qaytaranda Məcid deyir ki, mən təkəm, amma mə­­­nə iki bilet verin. “Niyə belə?” sualı təbii idi. Cavabında bildirir ki, dünən im­kan olmadı bilet götürüm, bu pul dünənki gediş haqqımdır…

Bu epizod bəlkə də kim­­lərə adi görünər, “nə olsun ki!” cavabını səsləndirər. Yox, səhv qənaətdir. Mə­sə­­lə “3 qəpik” də deyil, bir gəncin, pula ehtiyaclı tələbənin için­də olan təmizlikdən, əqi­­dədən gedir.

Maraqlıdır, mən tələbə yoldaşıma söhbəti xatırladanda Məcid müəllimin si­ma­­­sındakı nostalji hisslər oyandı, ağarmış saçlarına əl gəzdirdi, gözləri yol çəkdi. Mən ixtiyarsız onun qamətini, zil qara saçlarını xəyalıma gətirdim. Və köv­rəl­dim, il­­lər öz işini görmüşdü, gənclik coşğunluğumuzu əlimizdən almışdı. Axı, ya­şamaq hə­­lə intellektuallıq deyil, bir emosional coşğunluq da var! Müdriklik ömrü ud­maq da deyil. Dahi Marks elə-belə yazmamışdır: “İnsan yalnız təfəkkürü ilə de­yil, bəlkə də bütün hissləri ilə şeylər dünyasında özünün insanlığını təsdiq edir”.

İn­san əl­bət­­­tə, daima hərəkətdə və mübarizədədir – başqa yolu yoxdur, xü­su­si­­lə, alim – pe­da­­qoqlar, onlar üçün bu amal əbədi hissdir, intəhasız peşədir, sə­nət­dir. Mən ikin­ci­yə üstünlük verirəm, çünki pedaqogika elmi, yaşamaq və ya yaşat­maq sə­nətidir, bu­rada həm emosional, həm də zehni hərəkət birləşir. Deməli, sənə­ti­­mi­zin vəzifəsi sa­­dəcə tərbiyə vermək yox, inkar, yaxud təsdiq yolu ilə əks etdir­mək­­­dir. Pedaqoq çağ­­daş mürəkkəb həyatın olayları içərisindən hətta vaxtı ötmüş­lər­­lə bə­ra­bər ye­ni­lik­ləri də nəzərə alır, mahiyyətli cəhətlərinə varır və şəxsiyyəti bi­rin­ci pla­na çəkir.

Mən belə bir qənaətimə gəlməyimdə haqlıyam: elmdə imzası seçilən, addım-ad­­­dım yüksələn və yüksəldikcə insana yaxınlaşan, ömrünü bu sənətin ecazkarlığına bağ­­­layan pedaqoji elmlər doktoru, professor Məcid İsmixanovun nəzəri və praktik fəa­liy­yəti danılmazdır. Təəssüf edirəm ki, yüksək elmi dairədə pedaqogika elminə so­­­yuq yanaşanlar yox deyil, özləri öz nəticələrinin səbəblərini izah etməkdə çə­tin­lik çəkirlər – həqiqətdir bu və şəxsi müşahidələrimin pıçıltısıdır. Pedaqoqların üs­tün­­­­lüyü həm davranışlarında, həm də öyrətmək sənətində özünü büruzə verir: onlar – pe­daqoq – müəllimlər yüksək mədəniyyətə və estetik zövqə, mürəkkəb ideyaları gənc nəslə aşılamaqda, cəmiyyətdə baş verən proseslərə çevik münasibətdə irəlidə get­­­­mişlər, sarsılmamışlar, rəsmi nüfuzlular qarşısında sınmamışlar. Görünür, bu­nun səbəbindəndir ki, tərbiyə – təhsil – öyrətmə təmayüllü ali məktəblərə birinci şəxs – pedaqoq vəzifəsi hələ də təyinat almamışdır, dəxli olmayan peşə – ixtisas sa­­hibləri pe­­­da­qoqluq etmişlər, bu seçimi mən paradoks hesab edirəm bu gün də. Be­­lə bir real və məntiqi gedişi çox simalarda axtarmışam.

Professor Məcid İsmixanovun keçdiyi həyat yolu başdan – binadan ibrət mək­­­­təbidir. Adi ailədən çıxıb yüksək tərbiyə almış, məhz pedaqoqluq sənətini seç­miş, M.Muradxanovun, İ.Vəlixanlının, Sədi Əfəndiyevin, Şövqi Ağayevin, Əbdül Əli­­­­za­dənin və başqa müqtədir alimlərin xeyir-duası ilə aspiranturada təhsilini da­vam et­dir­mişdir.

Bir qısa haşiyə: Məcid İsmixanov II Dünya savaşına, yəni Böyük Vətən mü­ha­­­ribəsinə bir il qalmış Quba rayonunda doğulmuşdur. Bu bölgə o vaxtlar Qo­naq­kənd adlanırdı. 1958-1962-cı tədris illərində xatırlatdığım kimi, ADPİ-də təh­sil al­mış, fərqlənmə diplomu ilə bitirmiş, institutda assistent – müəllim kimi saxla­nıl­­­mış­dır. O illərdə hər məzuna yalnız “fərqlənmə”silə etimad göstərilmirdi. İl bo­yu onun həm ictimai fəaliyyəti, xüsusilə, elmə ciddi marağı və səriştəsi nəzərə alı­nır­dı. M.Muradxanovun, Əhməd Seyidovun, İ.Vəlixanlının, Şövqi Ağayevin və di­gər nü­fuzlu alimlərin müsbət fikri həlledici olurdu (Heyif ki, bu gün belə bir ob­yek­­­tiv me­yar aradan qaldırılmışdır, formal qiymətlər ortaya atılmışdır). Belə bir eti­ma­­dı do­ğrultmaq lazım gəlirdi. Məcid İsmixanov istedadı və bacarığı, zəhmət­se­vər­­liyi və iradəsi naminə öz sözünü dedi. Pedaqoji ruhlu məqalələri qəzetlərdə, jur­nal­­larda çap olunur, bəzən bu gəncin ortaya atdığı problemlər kafedrada müzakirə ob­­yek­ti­nə çevrilirdi. Bu yanaşma həm də diqqətlilik əlamətiydi.

“İbtidai təhsil pedaqogikası” kafedrasında son  dərəcə işgüzar alimlər çalı­şır­dı­­­lar. M.İsmixanov bu yaşında da onları hörmətlə xatırlayır. Mən qürurlanıram ki, hə­­­min simalar vaxtilə mənim də müəllimlərim olmuşlar və bu borcumu cüzi də ol­sa yerinə yetirməyə çalışmışam. M.Muradxanov, Ş.Ağayev, A.Abdullayev, Ə.Əli­za­­­də, Yusif Talıbov və başqaları haqqında oçerklər qələmə almışam.

Ordudan (1962-1964) qayıtdıqdan sonra baş müəllim kimi pedaqoji fəaliy­yə­­tini davam et­dir­­­mişdir. Tədqiqatlarının dairəsini genişləndirmişdir. Belə ki, 1968-ci ildə “Az­komp­lektli məktəbdə dərsin xüsusiyyətləri və təkmilləşdirilməsi yol­­ları” mövzu­sun­­da namizədlik dissertasiyasını uğurla müdafiə etmiş, pedaqoji elm­lər namizədi el­­mi dərəcəsi almışdır. Bir il sonra dosent, 2003-cü ildə professor ki­mi ça­lışmış­dır. Hazırda BDU-nun professoru olaraq fəaliyyətini davam etdirir.

Professor M.İsmixanov heç bir halda vəzifə aludəçiliyinə vurulmamışdır. İtal­­­yan rejissoru Fellini demişkən “Mən axtarmıram, tapıram” həqiqətini gözlə­miş­dir. 1982-1987-cü illərdə Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin orqanı olan “Azər­­­baycan məktəbi” jurnalında redaktor vəzifəsində işləmişdir. Bu sətirlərin müəl­­­lifinin fəaliyyətinin müəyyən bir qismi (1974-1976) məhz bu “ana” jurnalla bağ­­­lı olmuşdur. Geniş diapozonlu dərginin profil istiqamətinin formalaşmasında Mə­­­cid müəllimin xüsusi xidmətini qeyd etməliyik. Bu zaman kəsiyində biz redak­si­­­yada tez-tez görüşürdük, fikir mübadiləsi aparırdıq. O, məqalələrin profil isti­qa­mə­­­tilə yanaşı, elmi strukturuna və üslubuna da diqqət yetirirdi. Jurnal Məcid müəl­li­­­min eyni zamanda jurnalistik səriştəsini reallaşdırırdı.

1987-ci ildən həyatını BDU-ya bağlayan professor Məcid İsmixanovla söh­bə­­­timizdə o, maraqlı, işgüzar və elmi səriştəli kafedrada – “Pedaqogika”da məm­nun­­­luqla çalışdığını vurğulayır, güclü potensiala malik olduğunu unutmur və xa­tır­la­­­yır. Az-çox mənim də məlumatım var ki, professorlardan L.Qasımova, H.Əli­za­də, dosentlərdən S.Allahverdiyeva, R.Bəxtiyarova və digərləri alimliklə, müəl­lim­lik­­­lə yanaşı son dərəcə səmimi dost, həmkardırlar, mənfi emosiyalardan uzaqdırlar. Mən insanlıq faktorunu alimlikdən heç də az qiymətləndirmirəm. Antik filosof­lar­dan tutmuş yazıçılaracan insanlığı ön planda vermişlər. Volter Skott əbəs yazma­mış ki, əzizim, yaxşı insan ol, fəzilətli insan ol! Yatağa düşdüyün zaman bundan ar­­tıq heç bir şey sənə təsəlli verməyəcəkdir.

(Ardı var)

Allahverdi Eminov